Adı Söylendiğinde Bakmamak Otizm Belirtisi midir?
- Dil, Konuşma ve Ses Bozuklukları Uzmanı Ertuğrul
- 11 dakika önce
- 7 dakikada okunur
Adı söylendiğinde bakmamak konusunda doğru bilgi ve erken değerlendirme ailelere yol gösterir. Çocuğunuza birkaç kez sesleniyor ama başını çevirip size bakmıyorsa aklınıza otizm gelmesi anlaşılır bir kaygıdır. İsme tepki vermeme, otizm spektrum bozukluğunda görülebilen erken sosyal iletişim işaretlerinden biridir; ancak tek başına otizm tanısı koydurmaz.
Çocuğun yaşı, ne sıklıkla tepki verdiği, işitme durumu, dikkatinin neye yöneldiği ve ortak dikkat, jestler, göz teması, oyun ile dil gelişimi gibi diğer beceriler birlikte değerlendirilmelidir. Bu yazıda “Adı söylendiğinde bakmamak otizm belirtisi midir?” sorusunu ailelerin evde gözlemleyebileceği somut işaretlerle ele alıyoruz.
Adı Söylendiğinde Bakmamak Otizm Belirtisi midir?
Kısa yanıt: Olabilir, fakat tek başına yeterli değildir. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri, 9 aylık bir bebeğin ismine tepki vermemesini otizmle ilişkili sosyal iletişim özellikleri arasında sayar. Aynı kaynak, otizmi olmayan çocuklarda da bazı benzer özelliklerin görülebileceğini ve değerlendirmenin belirtilerin bütünü üzerinden yapılması gerektiğini belirtir.
Bir çocuğun bir kez ya da zaman zaman bakmaması beklenen bir durum olabilir. Oyuna çok dalmış olması, ortamda gürültü bulunması, yorgunluk, ismin uzaktan veya çok sık söylenmesi gibi etkenler tepkiyi değiştirebilir. Daha önemli olan, sakin ortamlarda ve farklı zamanlarda ismine düzenli olarak tepki verip vermediğidir.
İsme Tepki Vermek Ne Anlama Gelir?
İsme tepki yalnızca göz teması kurmak değildir. Çocuk adı söylendiğinde başını çevirebilir, ses çıkarabilir, gülümseyebilir, hareketini kısa süre durdurabilir, size yaklaşabilir veya başka bir davranışla “Seni duydum ve seslenmenin bana yönelik olduğunu anladım” mesajı verebilir.
Bu beceri işitme, dikkati bir kişiye yöneltme, söylenen sözcüğün kendisini ifade ettiğini anlama ve sosyal etkileşime katılma süreçlerinin birlikte çalışmasını gerektirir. Bu nedenle tepki vermeme yalnızca tek bir gelişim alanıyla açıklanamayabilir.
Çocuk İsmi Söylendiğinde Neden Bakmayabilir?
1. Oyuna veya Bir Nesneye Yoğunlaşmış Olabilir
Küçük çocuklar ilgi duydukları bir oyuna, ekrana veya dönen bir nesneye yoğunlaştıklarında çevredeki seslere hemen tepki vermeyebilir. Çocuğun yalnızca çok meşgul olduğunda değil, sakin ve dikkat dağıtıcıların az olduğu ortamlarda da ismine tepki vermemesi daha anlamlı bir gözlemdir.
Bu nedenle değerlendirme, tek bir anın videosuna veya ebeveynin bir defalık denemesine dayanmamalıdır. Günün farklı saatlerinde ve doğal etkileşimler sırasında ortaya çıkan örüntü dikkate alınmalıdır.
2. İşitmeyle İlgili Bir Durum Bulunabilir
Çocuğun sizi gördüğünde dönmesi ancak yalnızca ismini sesle söylediğinizde dönmemesi, işitme açısından değerlendirme gerektirebilir. CDC, bu davranışın bazen “dikkat etmiyor” veya “görmezden geliyor” şeklinde yorumlandığını; oysa kısmi ya da tam işitme kaybıyla ilişkili olabileceğini belirtir.
Bir çocuğun televizyon sesine, kapının kapanmasına veya bazı yüksek seslere tepki vermesi bütün konuşma seslerini yeterince duyduğu anlamına gelmez. Orta kulakta sıvı, tekrarlayan kulak enfeksiyonları veya belirli frekanslardaki işitme kayıpları konuşmayı algılamayı etkileyebilir. Şüphe varsa odyolojik değerlendirme önemlidir.
3. Söyleneni Anlama veya Dil Gelişimi Gecikmiş Olabilir
İsmini duymakla bu seslenmenin kendisine yönelik olduğunu anlamak aynı şey değildir. Alıcı dil becerileri geciken bir çocuk, ismini ve basit yönergeleri beklenen biçimde anlamakta zorlanabilir. “Gel”, “ver”, “bak” gibi günlük yönergelere tepkisi de bu nedenle değerlendirilir.
İsme tepki vermeme; az sözcük kullanma, işaretleri anlamakta zorlanma veya iletişim kurma girişimlerinin sınırlı olmasıyla birlikte görülüyorsa dil ve konuşma değerlendirmesi yararlı olabilir.
4. Dikkatini Yöneltme Güçlüğü Yaşayabilir
Dikkatini bir etkinlikten başka bir kişiye çevirmek bazı çocuklar için zor olabilir. Yorgunluk, yoğun uyarıcılar, uyku düzensizliği veya dikkat gelişimindeki farklılıklar tepkiyi etkileyebilir. Bu durumların hiçbiri tek başına tanı anlamına gelmez.
Çocuğun yalnızca ismine değil, diğer sosyal seslenmelere ve günlük yönergelere nasıl tepki verdiği; farklı ortamlarda iletişime katılımı ve dikkatini paylaşma biçimi birlikte gözlemlenmelidir.
5. Otizmle İlişkili Bir Sosyal İletişim Farklılığı Olabilir
Otizm spektrumunda isme tepkinin az veya tutarsız olması görülebilir. Ancak otizm değerlendirmesi yalnızca bu davranışa bakılarak yapılmaz. Sosyal iletişim özellikleriyle birlikte sınırlı veya tekrarlayıcı davranışlar, ilgi alanları ve duyusal tepkiler de değerlendirilir.
Çocuğun bazı zamanlarda ismine bakması da otizmi kesin olarak dışlamaz. Belirtilerin sıklığı, niteliği, farklı ortamlardaki görünümü ve günlük yaşamı nasıl etkilediği uzman değerlendirmesinde önemlidir.
İsme Tepki Vermemeye Hangi Belirtiler Eşlik Ediyorsa Dikkat Edilmeli?
İsme bakmama aşağıdaki işaretlerin birkaçıyla birlikte görülüyorsa gelişimsel değerlendirmeyi geciktirmemek uygun olur:
Göz temasının ve sosyal gülümsemenin çok sınırlı olması.
İlgi duyduğu bir şeyi göstermek veya paylaşmak için işaret parmağını kullanmaması.
Bir yetişkinin baktığı ya da işaret ettiği nesneyi takip etmekte zorlanması.
El sallama, başıyla onaylama veya istemek için uzanma gibi jestleri az kullanması.
Karşılıklı ce-ee, sıra alma ve taklit oyunlarına sınırlı katılması.
Sözcüklerin beklenen dönemde gelişmemesi veya iletişim amacıyla az kullanılması.
İnsanlarla ilgilenmekten çok nesnelerin belirli parçalarına yoğunlaşması.
Aynı hareketleri, oyun biçimlerini veya sözleri tekrarlaması.
Küçük değişikliklerde yoğun rahatsızlık yaşaması veya katı rutinlere ihtiyaç duyması.
Seslere, dokulara, ışığa, kokuya ya da tada alışılmadık derecede yoğun veya düşük tepki vermesi.
Daha önce kullandığı sözcükleri, jestleri veya sosyal becerileri kaybetmesi.
Bu listedeki davranışların bir kısmı otizmi olmayan çocuklarda da görülebilir. Tanı için davranışların bir arada değerlendirilmesi, gelişim öyküsünün alınması ve gerektiğinde standart değerlendirme araçlarının kullanılması gerekir.
Ortak Dikkat Neden Önemlidir?
Ortak dikkat, çocukla yetişkinin aynı kişi, nesne veya olay üzerinde ilgiyi paylaşmasıdır. Örneğin çocuk gökyüzündeki uçağı işaret eder, sonra yüzünüze bakarak sizin de gördüğünüzü kontrol eder. Ya da siz bir oyuncağı gösterdiğinizde bakışınızı ve işaretinizi takip eder.
İsme tepki, ortak dikkat becerilerinin yalnızca bir parçasıdır. Çocuğun size bir şey göstermek için gelip gelmediği, sevincini paylaşmak isteyip istemediği, işaretinizi takip edip etmediği ve karşılıklı oyunlara katılımı daha geniş bir sosyal iletişim görünümü sunar.
Kaç Aylıkken İsme Bakması Beklenir?
CDC, isme tepki vermemeyi 9 aylık dönemde izlenen sosyal iletişim özelliklerinden biri olarak belirtir. Ancak gelişim basamakları kesin bir sınav gibi yorumlanmamalıdır; çocuklar becerileri aynı gün veya aynı biçimde göstermeyebilir.
Bebeğiniz 9 ay civarında ismine çoğu zaman tepki vermiyorsa veya bunun yanında göz teması, gülümseme, jestler ve karşılıklı etkileşimle ilgili başka kaygılarınız varsa çocuk hekiminizle görüşmeniz uygun olur. “Biraz daha büyüsün” diyerek aylarca beklemek yerine gelişimsel izlem planlanabilir.
Evde İsme Tepki Nasıl Gözlemlenebilir?
Evde yapılacak gözlem tanı testi değildir; ancak uzmana aktaracağınız bilgileri somutlaştırabilir. Çocuğunuz uyanık ve sakin olduğunda, televizyon veya yüksek sesli oyuncaklar kapalıyken, görüş alanının biraz dışından normal ses düzeyiyle bir kez adını söyleyin.
İsmini arka arkaya çok kez tekrar etmeyin; tepki vermesi için birkaç saniye bekleyin.
Başını çevirme, bakma, gülümseme, ses çıkarma veya hareketini durdurma gibi farklı tepkileri not edin.
Günün farklı zamanlarında ve farklı kişilerle doğal gözlemler yapın.
Yalnızca sevdiği videoyu durdurup dönüp dönmediğine bakmayın; sakin oyun ve günlük etkileşimleri de değerlendirin.
Tepki vermediğinde bağırmak, çocuğu korkutmak veya ani seslerle sınamak yerine normal iletişimi sürdürün.
Gözlemlerinizi tarih ve ortamla kısa biçimde kaydedin; gerekirse uzmana gösterin.
Çocuğun yüksek seslere tepki vermesi işitme güçlüğünü tamamen dışlamaz. İşitmeyle ilgili kuşkunuz varsa evde deneme yapmak yerine uygun işitme değerlendirmesi planlanmalıdır.
Ne Zaman Uzman Değerlendirmesi Alınmalı?
İsme tepkinin farklı ortamlarda sürekli olarak çok sınırlı olması, işitme şüphesi, göz teması ve ortak dikkat güçlüğü, konuşma gecikmesi, tekrarlayıcı davranışlar veya ailede otizm öyküsü gibi durumlarda değerlendirme istenebilir. Ebeveyn kaygısının kendisi de görüş almak için geçerli bir nedendir.
Daha önce ismine bakan, jest kullanan veya sözcük söyleyen bir çocuğun bu becerileri kaybetmesi özellikle önemlidir. Beceri kaybı varsa çocuk hekiminizle gecikmeden görüşün; rutin kontrol tarihini beklemeyin.
Otizm Taraması ile Otizm Tanısı Aynı Şey midir?
Hayır. Tarama, gelişimsel açıdan daha ayrıntılı değerlendirmeye ihtiyaç olup olmadığını belirlemeye yardımcı olur; tanı koymaz. CDC, Amerikan Pediatri Akademisinin bütün çocuklar için 18 ve 24 aylık rutin sağlık kontrollerinde otizme özgü tarama önerdiğini aktarır.
Bir tarama sonucunun risk göstermesi, çocuğun kesin olarak otizmli olduğu anlamına gelmez. Benzer şekilde tek bir taramada risk çıkmaması da aile veya uzman kaygısı sürüyorsa değerlendirme gereksinimini ortadan kaldırmayabilir.
Değerlendirmede Hangi Uzmanlar Yer Alabilir?
İlk adımda çocuk hekiminiz gelişim öyküsünü değerlendirir ve uygun yönlendirmeyi yapabilir. Gereksinime göre çocuk ve ergen ruh sağlığı, çocuk gelişimi veya gelişimsel pediatri alanındaki uzmanlar ayrıntılı gelişimsel değerlendirmeye katılabilir.
Dil ve konuşma terapisti çocuğun anlama, ifade etme, jest, oyun, ortak dikkat ve işlevsel iletişim becerilerini inceler. İşitme durumu odyolog tarafından değerlendirilir. Eğitim gereksinimleri için özel eğitim uzmanları ve ilgili resmî değerlendirme süreçleri devreye girebilir.
Otizm tanısı tek bir davranışa veya internette doldurulan teste dayanarak konmamalıdır. Değerlendirme, çocuğun farklı ortamlardaki davranışlarını ve gelişimin birçok alanını birlikte ele almalıdır.
Erken Değerlendirme Neden Önemlidir?
Erken değerlendirme, aileye hemen bir etiket koymak anlamına gelmez. Çocuğun işitme, dil, iletişim, oyun ve sosyal etkileşim alanlarında desteğe ihtiyaç duyup duymadığını anlamayı sağlar. Gereksinim belirlenirse destek tanısal sürecin tamamlanmasını beklemeden uygun biçimde planlanabilir.
Erken dönemde aileye sunulan doğru iletişim önerileri, çocuğun günlük yaşamda daha fazla etkileşim fırsatı bulmasına yardımcı olabilir. Her çocuk için hedefler bireyselleştirilmeli; kesin sonuç veya hızlı düzelme garantisi verilmemelidir.
Aileler İletişimi Evde Nasıl Destekleyebilir?
Çocuğunuzun ilgi duyduğu oyuna katılın ve onunla aynı seviyeye gelin.
İsmini sakin biçimde söyleyin; baktığında hemen olumlu bir sosyal karşılık verin.
İlgisini çekmek için yüzünü zorla çevirmeyin veya göz teması talep etmeyin.
Kısa, anlaşılır cümleler kullanın ve yanıt vermesi için zaman tanıyın.
Çocuğun baktığı veya dokunduğu nesneyi adlandırarak ortak dikkati takip edin.
İşaret etme, gösterme, verme ve sıra alma içeren oyunlar oynayın.
Ekranın yerine canlı, karşılıklı ve keyifli etkileşim fırsatlarını artırın.
Başka çocuklarla kıyaslamak yerine kendi gelişimindeki değişiklikleri izleyin.
Bu öneriler değerlendirme veya terapi yerine geçmez. Çocuğunuzun özelliklerine uygun destek planı, uzman değerlendirmesi sonucunda belirlenmelidir.
DilKonMer’de İsme Tepki ve İletişim Değerlendirmesi
DilKonMer, Küçükçekmece / Tevfikbey bölgesinde isme tepki, ortak dikkat, oyun, jestler ve dil gelişimi konusunda kaygısı olan ailelere ücretsiz ön görüşme ve değerlendirme imkânı sunar. Çocuğun yalnızca tek bir davranışı değil, bütün iletişim profili aile gözlemleriyle birlikte ele alınır.
Gerektiğinde işitme değerlendirmesi ve ilgili sağlık uzmanlarına yönlendirme konusunda aile bilgilendirilir. Eğitim gereksinimi bulunan çocuklar için bireysel planlama, RAM raporu ve kamu destekli eğitim koşulları güncel mevzuat ve uygunluk çerçevesinde açıklanır. Ücretsiz servis olanakları hakkında da bilgi alınabilir.
Çocuğunuz ismine düzenli tepki vermiyorsa, iletişim becerilerinde başka farklılıklar görüyorsanız veya daha önce kazandığı bir beceriyi kaybettiyse erken görüş almak belirsizliği azaltır ve uygun desteğin zamanında planlanmasını sağlar.
Ücretsiz ön görüşme için DilKonMer’i arayın: (0212) 963 63 12
İlgili yazı: Geç Konuşma mı, Otizm Belirtisi mi?
Sık Sorulan Sorular
Çocuğum bazen adına bakıyor, bazen bakmıyor; bu otizm midir?
Tek başına bu durum otizm tanısı koydurmaz. Tepkinin hangi ortamlarda azaldığı, işitme, ortak dikkat, jestler, oyun, dil gelişimi ve tekrarlayıcı davranışlar birlikte değerlendirilmelidir.
Çocuğum televizyon sesine bakıyor ama adına bakmıyor; işitmesi normal midir?
Yüksek veya belirli seslere tepki vermesi bütün konuşma seslerini yeterince duyduğunu kanıtlamaz. İsme tepki sınırlıysa ve işitme konusunda kuşku varsa odyolojik değerlendirme yapılması uygun olur.
9 aylık bebeğim adına bakmıyorsa ne yapmalıyım?
Sakin ortamda ismine çoğu zaman tepki vermiyorsa veya göz teması, gülümseme ve karşılıklı etkileşimle ilgili başka kaygılarınız varsa çocuk hekiminizle görüşün. Gerekirse işitme ve gelişimsel değerlendirme planlanabilir.
İsme bakmaması için ne kadar beklemeliyim?
Aile kaygısı varsa belirli bir sürenin dolmasını beklemek zorunlu değildir. Tepki sürekli sınırlıysa, başka iletişim belirtileri eşlik ediyorsa veya beceri kaybı yaşandıysa gecikmeden uzman görüşü alınmalıdır.
Otizm testi evde yapılabilir mi?
İnternetteki kontrol listeleri tanı koymaz. Standart tarama araçları bile yalnızca ayrıntılı değerlendirme gereksinimini belirlemeye yardımcı olur. Tanı, uygun uzmanların kapsamlı değerlendirmesiyle konur.
Yorumlar